فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٣٨ - وجه تعرض در اين مقام

مى‌شود.

بلكه بعضى از علوم كه اعلى مراتب آن باشد واجب است و آن علم‌

واجب الوجود بالذّات است به ذاتش چ ه آنكه اين علم عين ذاتش مى‌باشد.

سپس در دنبال « فبعضه » مى‌فرمايد:

يعنى بملاحظه آن مراتبى كه براى علم است، علم كيفيّت نيست لذا اجلّ‌

از آن است كه از آن در باب كيف صحبت كنيم منتهى بعضى از علوم كيفيّت‌

نفسى بوده بلكه برخى از مراتب ادناى آن معناى مصدرى انتزاعى مى‌باشد پ س در

اينجا ابحاثى است كه شايسته عنوان نمودن و صحبت كردن مى‌باشند.

از جمله اين ابحاث آنستكه:

در جنس علم اقوالى است كه آيا همانطوريكه مشهور فرموده‌اند كيف بوده‌

يا اضافه مى‌باشد چ نان چ ه فخر رازى بآن قائل است يا طبق گ فته بعضى ديگر انفعال‌

مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

شرح علم‌

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

اگرچه بحث در مقوله كيف و سائر مقولات را بطور تفصيل متعرّض نشديم‌

ولى بجاى آن بملاحظه اينكه علم از اجلّ كيفيّات و اشرف آنهاست بى‌مناسب‌

نيست كه چ ند سطرى در اطراف آن رقم زده و مطالبى را متذكّر شويم.

وجه تعرّض در اين مقام‌

البتّه علم داراى مراتبى است كه باعتبار بعضى از آن مراتب هيچ تناسبى‌

ندارد كه از آن در اينجا صحبت شود چ ه آنكه علم به بعضى از مراتبش از جواهر

ذهنيّه محسوب مى‌شود و مقصود از جواهر ذهنيّه آن است كه شأن وجود در

خارجشان اين است كه در ضمن موضوع نباشند و به بعضى ديگر از مراتب جوهر